ludzie sztuka myśli archiwum

Niepokój zapomnienia

Być może właśnie teraz jest najlepszy czas, by sięgnąć po tom poezji Antoniego Pawlaka pt. „Strach w moich oczach jest głęboki jak studnia”. Wpisuje się on bowiem w pewien sposób w powszechne, a może wręcz modne obecnie, dyskusje na temat współistnienia ze sobą różnych kultur i religii. O popularności tego zagadnienia świadczą częste wystawy i festiwale, a wśród nich ten najbardziej znany – „Czterech Kultur” odbywający się corocznie w Łodzi. Poeta nawiązuje do zagadnień mitologizacji Gdańska, nie pozwala zapomnieć o historii, mieszkańcach, klimacie i wyglądzie miasta. Za pomocą lapidarnych opisów buduje świat Kurta i Emmy. Refleksja nad przeszłością nie jest tylko sentymentalnym wspomnieniem za czymś, co odeszło, a czego z racji na swój wiek Pawlak pamiętać nie może. Cofanie się w czasy, gdzie: „spod odpryskujących od ścian kamienic / tynków wyłaniały się tajemnicze wyspy / niezrozumiałych napisów / Sparkasse der Stadt Danzig / Kolonialwaren Kaffe – Rösterei / Apotheke / drzwi od mieszkań witały radośnie / Briefe und Zeitungen” służy przede wszystkim odnalezieniu samego siebie.

Poezja Pawlaka jest próbą odpowiedzenia na pytanie: skąd jestem i co mnie kształtuje. W zastanawianiu się nad sobą, dochodzi do momentu, gdzie następuje konfrontacja z przeszłością. Niepokój, że usuwa się ze ścian i z pamięci oznaki dawnego życia, jest też w pewnym sensie niepokojem o własną przyszłość, o to co stanie się z wytworami naszego życia za kilka lub kilkadziesiąt lat.

Lekturze poematu Pawlaka towarzyszyć muszą skojarzenia z prozą Huellego i Chwina. Każdy z nich w charakterystyczny dla siebie sposób przypomina, że: „przeszłość / jest równie nieobjęta / jak przyszłość”.

„Akt przerwany” to tytuł drugiej części tego zbioru. Składa się na nią kilka wierszy, które w pierwszej chwili wydają się zupełnie niezwiązane z poematem wcześniejszym. Kobieta, ciało, cielesność, namiętność, samotność tworzą ten poetycki świat. Wiele z nich nosi cechy szkicowości i fragmentaryczności, jakby w pośpiechu zapisywanych spostrzeżeń. W gruncie rzeczy jednak to wciąż kontynuacja części pierwszej, ciągłe zastanawianie się nad sobą, swoim życiem, spotkanymi z ludźmi. „Strach w moich oczach jest głęboki jak studnia” to zbiór bardzo spójny i wyważony, którego lektura pozwoli spojrzeć inaczej na miasta, miejsca, ludzi i samego siebie.

Barbara Kupczyk

Antoni Pawlak "Strach w moich oczach jest głęboki jak studnia" Wydawnictwo: Tower Press, Gdańsk 2002