ludzie sztuka myśli archiwum

A job’ż wasza mać!

Nic albo niewiele mówiące nazwisko, nieznane wydawnictwo (Kartki, Białystok), nijaki, niczym nie przykuwający uwagi tytuł (Opowiadania znad Narwi), miękka okładka, szare zdjęcia. W pierwszym momencie poza ceną (jedynie 10,50 zł) nic chyba nie zachęca do zatrzymania się nad tą pozycją. A jednak lektura tych 15 opowiadań, łączących się w logiczną całość, może przynieść zupełnie nieprzewidywane na początku poczucie pokrzepienia.

Świat Witolda Królewicza bynajmniej nie jest królewski. Tworzą go w przeważającej większości bezrobotni i biedni, a i sam Witold pozostaje na utrzymaniu żony, pracującej w fabryce kościanych guzików u lokalnego milionera Mroczki. Centralnym punktem małego miasteczka jest Park przy ryneczku – miejsce spotkań męskiej części miasteczka. Rozprawia się tu o polityce, pracy, której nie ma, o żonkach, świętach i codziennym znoju, bo zakazanych tematów nie ma, „zakazane jest milczenie! Tchórzliwe milczenie... A job’ż wasza mać!”. Pod piórem Gryki opowiadane historie dalekie są od przytłaczających obrazków szarego i nudnego życia, a stają się pełne ciepła a nawet humoru. Gryka porusza najbardziej aktualne i uniwersalne wartości: tolerancji, godności człowieka, wiary, szacunku do samego siebie i innych. Nie sili się jednak na żadne moralizatorstwo i teoretyzowanie, nie wskazuje czego unikać, nie wytyka też błędów. Metoda Gryki to metoda wzmocnienia pozytywnego, pokazania dobrej strony rzeczy, wskazanie sukcesów, a nie pokazanie win. Gdy mowa jest o tolerancji, to nie ma tam żadnych górnolotnych słów a jedynie historia gaszenia cerkwi, w której biorą udział wszyscy: i prawosławni, i katolicy, i zielonoświątkowcy. I wszyscy tak samo przejęci są tym zdarzeniem.

Największym atutem przedstawionej historii, która nie ma ani początku ani końca, jest jej szczerość i brak banałów, jest umiejętność mówienia o ważnych sprawach prostymi słowami. Biedny i brudny świat, w którym żyją bohaterowie, wcale nie odpycha, małomiasteczkowość i lokalny folklor, wcale nie są prostackie, a przedstawione problemy wydumane. Wszystko w tej książce jest najzupełniej zwyczajne: i ludzie, i zdarzenia,i uczucia.

Barbara Kupczyk

Mirosław Gryka "Opowiadania znad Narwi" Wydawnictwo Kartki, Białystok 2003