ludzie sztuka myśli archiwum

POEZJA SPOD STRZECHY

Fascynacja odmiennymi kulturami doprowadzila do wyodrebnienia we wspólczesnej powiesci nurtu, pragnacego ocalic od zapomnienia swiaty, które istnieja ( badz istnialy) obok nas. W niepamiec odchodzi tradycja wsi polskiej, kresów, a zwyczaje zydowskie sa juz prawie nieznane. Literaturze kultur ginacych poswieca sie niewiele uwagi, szczególnie nurtowi wiejskiemu, który mimo bogatej tradycji, wydaje sie obecnie zupelnie zapomniany. Ksiazki pisarzy tj. Tadeusz Nowak, Edward Redlinski, Wieslaw Mysliwski nie wchodza do kanonu lektur szkolnych, a o Julianie Kawalcu czy Marianie Pilocie nawet sie nie wspomina w podreczniku do literatury wspólczesnej. Dlatego na tym wieksza uwage zasluguje ksiazka Marka Antosza pt: " Prozaik w poete przemieniony".

Jest to praca historyczno-literacka poswiecona Julianowi Kawalcowi. Pisarz ten zdobyl uznanie jako prozaik, autor wielu powiesci ( "W sloncu", "Ziemi przypisany", "Tanczacy jastrzab") i opowiadan ( "Zwalony wiaz", "Czarne swiatlo", "Nie bedzie czasu na strach"). Jego utwory byly tlumaczone na dziewietnascie jezyków i wydane w dwudziestu jeden krajach. Po 1989r.wokól prozy Juliana Kawalca zapanowala calkowita cisza. Stal sie autorem, "niemodnym" ze wzgledu na stalosc pogladów uksztaltowanych przez doswiadczenia lat przedwojennych. Wydawalo sie, ze zbiór opowiadan pt: "Gitara z rajskiej czeresni" bedzie ostatnia publikacja pisarza. Julian Kawalec zaskoczyl jednak czytelników i krytyków dwoma tomikami wierszy "Kochany smutek" i "Te dni moje".

" Prozaik w poete przemieniony" to pierwsze opracowanie poezji Juliana Kawalca. Marek Antosz w profesjonalny sposób analizuje wiersze autora "Tanczacego jastrzebia", pokazuje wizje swiata stworzona przez poete, eksponuje motywy wspólne dla tradycji literatury ludowej. Ksiazka podzielona jest na krótkie rozdzialy poswiecone poszczególnym elementom poezji Juliana Kawalca. Oddzielnie omówione sa tematy widoczne w wierszach, co ulatwia czytelnikowi poznanie specyfiki poezji nurtu wiejskiego, znalezienie analogii miedzy proza a poezja autora "Kochanego smutku", a takze wychwycenie podobienstw do utworów wczesniejszych epok. Marek Antosz zwraca uwage czytelnika na wspaniala tradycje literatury ludowej, która zaczyna sie przeciez juz w renesansie, a swój rozkwit przezywa w romantyzmie. Badacz pokazuje stale elementy kultury wiejskiej obecne w twórczosci Juliana Kawalca. Poeta np. chetnie posluguje sie kontrastem, ulubionym srodkiem artystycznym twórców ludowych. Wwierszach autora" Wezwania" dokladnie okreslony jest swiat "kultury ginacej". Rzeczywistosc przedstawiona przez poete jest czarno-biala, okreslona przez zjawiska przeciwstawne. Wazna role odgrywa tez tzw. " prawo ludowe". Dobro zawsze zostaje nagrodzone, zlo ukarane. W wymierzaniu sprawiedliwosci ogromna role odgrywa przyroda. Wskazuje to na silny zwiazek jaki laczy czlowieka z natura, a nature z Bogiem. Przypomnienie tych elementów kultury wiejskiej, przyblizenie postaci jednego z najwybitniejszych przedstawicieli nurtu chlopskiego w literaturze i profesjonalnie przeprowadzona analiza wierszy to najwieksze zalety pracy Marka Antosza. Prosty jezyk i przejrzysta forma sprawiaja, ze prace czyta sie lekko, a aspekt kulturowy przyczynia sie do tego, ze ksiazka ta moze byc interesujaca nie tylko dla literaturoznawców.


Monika E. Rokicka